Bebeklerde göz muayenesi neden gereklidir?

Bu muayenelerin en önemli amacı, çocuğunuzda var olan göz ve görme sorunlarını erken saptayarak tedavi etmek, böylece onları göz tembelliğinden korumaktır. Yaşamın ilk 4 yılı görme için plastik periyod olarak adlandırdığımız dönemdir. Doğumda görme henüz tam olarak gelişmemiştir; erişkindeki düzeyine 4 yaşlarında erişir. Bu gelişme ve olgunlaşma döneminde yalnız gözün gören tabakası değil, beyindeki bağlantı yolları da gelişimini tamamlar. Bu dönemde görmeyi geçici olarak sekteye uğratacak her türlü neden çocuğun ilerideki görmesini kalıcı olarak etkileyebilir. Bu nedenlerin en önemli 3 tanesi ise kırma kusuru, şaşılık ve ortam opasiteleridir. Bunları erken tanır ve tedavi edersek göz tembelliğinin gelişimini engellemiş oluruz; bu nedenle ilk muayenenin bebeğinizin 1 yaşını tamamlamadan yapılması önemlidir. 

Bebeğinizin ilk göz muayenesi ne zaman yapılmalıdır?

Çocuk hekiminiz tarafından farklı bir öneri olmadıysa, bebeğinizde eşlik eden hastalık ya da genetik risk faktörleri yoksa biz göz hekimi olarak bebeğinizi 6-12. ay arasında görmek isteriz. Bebeğin son derece uyumlu olduğu ve yabancılara karşı tepkilerinin henüz şiddetlenmediği 6-9 aylık dönem ilk muayene için en uygun zamandır.

Bebeklerde göz muayenesi nasıl yapılır?

Bu muayenenin önemli bir bölümünü hikaye oluşturur; ailenin gözlemleri ve o güne kadarki gelişim hakkında vereceği bilgiler son derece önemlidir. Doktorunuz anne-babada şaşılık, hipermetropi, tembellik gibi göz problemlerini de sorgulayabilir. Bu yaş muayenesinin olmazsa olmazı olan foto-tarama(photoscreening) gözbebeklerindeki kırmızı reflelerin yerini ve yoğunluğunu tespit ederek görmeyi tehdit eden durumlar hakkında oldukça güvenilir bilgiler sunan bir testtir. Foto-tarama ile şaşılık, kırma kusurları retina anormallikleri (başta retinoblastom dediğimiz bir çocukluk çağı retina tümörü olmak üzere) ve ortam opasiteleri (katarakt vb) saptanabilir. Ek olarak ışık kaynağı yardımıyla  göz kapakları ve gözler değerlendirilir, özellikle göz kapaklarında asimetri, yaşarma, çapaklanma, göz kürelerinde normal olmayan herhangi bir görünüm kaydedilir. Bir sonraki basamak göz hareketlerinin değerlendirilmesidir.. Doktorunuz alternan kapama ve örtme-açma testleri dediğimiz, basit görünen ama pek çok olguda tanı koydurucu olan 2 testle başlayacak, gerek duyarsa başka şaşılık testleri de yapacaktır. Son olarak gözbebeklerinin simetrisi, yuvarlak olup olmadığı ve ışığa cevabını değerlendirdikten sonra gözbebeklerini bir damlayla genişleterek bebeğinizin retinasını da değerlendirir.

Bebeklerin göz rengi ne zaman netleşir?

 Göz rengi 9. Aydan sonra çok az değişiklik gösterebilir.  Ela veya açık kahverengi gözlerde bazen pubertede pek az koyulaşma izlenebilir.

Çocuklarda görme ne zaman ölçülebilir?

2,5-3 yaşından itibaren çocukların görmesi ölçülebilir. İlk muayenesi tamamen normalse, çocuğunuzun ikinci göz muayenesi bu döneme programlanmıştır. Rutin 3 yaş muayenesinde ilk yaşta yapılan motilite testleri tekrarlanır; kırma kusuru ölçülür ve görme ölçümü yapılır. Bu yaşta çocuklar henüz harfleri ya da sayıları bilmedikleri için, resimler, E kartları, C kartları veya HOTV (bu 4 harften oluşan bir eşel) kullanılabilir. Eğer ilk denemede çocuğun görmesi ölçülemediyse veya muayene bulguları ile bağdaşmayacak kadar düşük ölçüldüyse eve bir E kartı verilir ve daha sonrası içinde tekrar kliniğe davet edilir. Göz dibi muayenesi de eğer bir nedenle ilk kontrolünde yapılamadıysa bu kontrolde yapılacaktır. Herhangi bir nedenle ilk yaş muayenesi yapılamadıysa çocuk 3 yaş beklenmeden muayeneye götürülmelidir.

Okul Çağı Çocuklarında Göz Kontrolleri

Çocuğunuz okula başlamadan hemen önce gözlerini kontrol ettirmek, görmeyle ilgili bir sorunun  okul adaptasyonunu etkilemesini önlemek açısından çok önemlidir. Okul çağında göz muayenelerinin sağlam çocuklarda 2 yılda bir yapılması yeterlidir. Bu yaştaki çocuklar kendilerini ifade edebildikleri için muayeneleri erişkinlerdekinden büyük farklılık göstermezler. En önemli fark kırma kusurundan şüphelenildiğinde duruma göre 10-12 yaşına dek damlalı muayene gerekebileceğidir. Bu yaşlarda çocukların gözlük numaraları çok hızlı değişim gösterebilir. Rutin muayene dışında, çocuğunuz baş ağrısı, göz ağrısı veya gözlerde yorgunluktan yakınıyorsa, gözlerini sık sık kırpıştırıyorsa, tahtayı göremediğinden yakınıyorsa veya nedensiz başarısı düştüyse, televizyon izlerken gözlerini kısıyor veya ekrana yaklaşma eğilimi gösteriyorsa göz hekimi ziyareti gerekli demektir. 

Okul çocuklarında ekran aktivitesi

Okul öncesi dönemde uzun süren ekran aktivitesi hem çocuğun psikososyal gelişimi, hem de göz sağlığı açısından önerilmez. Ancak okul çağında çocukları ekrandan uzak tutmak iyice zorlaşmaktadır. Ekran aktivitesinin okul myopisinin hem nedeni olduğu hem de progresyonunu artırdığı bilinmektedir. Bu konuda hem ebeveynlere hem de öğretmenlere önemli görevler düşmektedir.

Çocuğumu Ne Zaman Göz Doktoruna Götürmeliyim ?

Çocuklar görme ile ilgili yakınmalarını ifade edemezler. Rutin muayenelerini zamanında yaptırmış bile olsanız, aşağıdaki durumlarda mutlaka göz hekiminden yardım isteyiniz;

1. Kayma varsa,
2. Daha iyi görmek için başını bir yana eğiyorsa ya da bir gözünü kapatıyorsa,
3. Uykulu değilken gözlerini oğuşturuyorsa,
4. Bir ya da iki gözü yaşarıyorsa,
5. Yakın aktiviteden kaçınıyorsa,
6. Uzak aktiviteden kaçınıyorsa, uzaktan sizi tanımakta zorlanıyorsa,
7. Göz kapağı düşükse ve gözü/gözleri tam açılmıyorsa,
8. Gözbebeğini siyahtan başka bir renkte görüyorsanız(beyaz, pembe, sarı, gri vb),
9. Gözlerinde 2 günden daha uzun süren kızarıklık varsa,
10. Çapaklanması varsa,
11. Gözlerde öne doğru fırlamış görünüm varsa.